ΚΟΡΦΟΛΟΓΗΜΑΤΑ

Όταν το μέγεθος των βλαστών ξεπεράσει το ύψος των δυο συρμάτων που βρίσκονται στο ταυ (περίπου 50 εκ. ), τότε καλό είναι να περάσουμε όλους τους βλαστούς μέσα σε αυτά τα σύρματα .Επόμενη εργασία είναι το κορφολόγημα των βλαστών.

Σε ορισμένες ποικιλίες που η έκπτυξη των σταφυλιών βρίσκονται στους παρά την βάση οφθαλμούς και κινδυνεύουν τα σταφύλια να παραμείνουν ατροφικά ή πολύ μικρά εκτός αν μας ενδιαφέρει αυτό επειδή η κάθετη κίνηση των χυμών προς την κορυφή των βλαστών τα αποστερεί των αναγκαίων ουσιών , τότε ένα κορφολόγημα των βλαστών θα εξαναγκάσει τροφές να κατευθυνθούν προς τα σταφύλια , μέχρι της έκπτυξης νέων βλαστών από τους πρωτογενείς βλαστούς (παραβλάσταρα ).

Στις ποικιλίες αυτές θα χρειαστεί και ένα δεύτερο κορφολόγημα λίγο πριν της άνθησης ή στις πρώτες ενδείξεις άνθησης , διότι και τότε θα εξαναγκάσουμε τροφές να κατευθυνθούν προς τα σταφύλια για τις ανάγκες ικανής καρπόδεσης και αποφυγής ανθόρροιας.

Για τις ποικιλίες που οι καταβολές γίνονται στον τρίτο ή τέταρτο οφθαλμό και δεν υπάρχει ανάγκη κορφολογήματος σε χαμηλό ύψος των βλαστών και όταν το μέγεθος των σταφυλιών και η καρπόδεση δεν παρουσιάζουν προβλήματα, τότε κορφολογούμε σε μεγαλύτερο μήκος, τόσο ώστε να αποφύγουμε την δημιουργία νέων βλαστών ( παρα βλάσταρα : βλαστοί που εκπτύσσονται από τους οφθαλμούς της νέα κληματίδας ). Με τον τρόπο αυτό και στις δυο περιπτώσεις , έχουμε επιτύχει φυλλικό σύστημα επαρκές για την φωτοσύνθεση και επίσης ικανό να σκιάσει τα σταφύλια.

Η σκίαση των σταφυλιών στις συνθήκες που συνήθως επικρατούν στη χώρα μας ,με μεγάλη ηλιοφάνεια και υψηλές θερμοκρασίες είναι απαραίτητη για να προστατέψουμε τα σταφύλια από εμφανή εγκαύματα ή μη, τα οποία θα καταστρέψουν τα αρώματα που μας είναι απαραίτητα για την παραγωγή ξηρών κρασιών.

Για να γίνει αυτό κατανοητό θα φέρω το παράδειγμα των λευκών ποικιλιών , που το χρώμα των σταφυλιών από πράσινο ή τουλάχιστον πρασινοκίτρινο μετατρέπεται σε έντονο κίτρινο ή ακόμα και σε καφετί. Αυτό δείχνει οπτικά την αλλοίωση όχι μόνο του χρώματος αλλά και των αρωματικών ουσιών που κυρίως βρίσκονται στο εσωτερικό τοίχωμα του φλοιού.

Στις ερυθρές ποικιλίες η επίδραση αυτή μπορεί να μη φαίνεται λόγω χρώματος αλλά τα αρώματα , οπωσδήποτε θα επηρεαστούν λιγότερο ή περισσότερο.

Το ξεφύλλισμα , το οποίο κάποιοι κάνουν , δηλαδή την αφαίρεση φύλλων που βρίσκονται στη βάση των κληματίδων και πλησίον των σταφυλιών ,μπορεί να γίνεται μόνο στο βορινό τμήμα των φυτών ,αλλά γενικά φροντίζουμε να αποφεύγουμε την έκθεση των σταφυλιών στον ήλιο. Τα φύλλα αυτά, εάν εφαρμόσουμε ελεγχόμενο υδατικό στρες των φυτών -κάτι που τελευταία συνίσταται – θα κιτρινίσουν από μόνα τους και δεν θα αποτελούν κίνδυνο διατήρησης υγρασίας στο περιβάλλον των σταφυλιών , μετά από βροχοπτώσεις.

Μια και έγινε λόγος για δημιουργία υδατικού στρες, εφόσον δεν υπάρξει καταστροφή ιστών , τότε μπορεί να είναι ωφέλιμο, ειδικά στην περίοδο της αρχής ωρίμανσης των σταφυλιών, επειδή με τον τρόπο αυτό θα αποφύγουμε τον εμπλουτισμό των ραγών με νερό και την ως εκ τούτου διόγκωσή τους.

Αυτή η διόγκωση έχει δυο αρνητικά αποτελέσματα.

1. Το πρώτο ότι η σχέση χρώματος – εκχυλίσματος –σακχάρων –ξινών –νερού θα αποβεί σε βάρος της ποιότητας.

2. Το δεύτερο επίσης σημαντικό είναι ότι εφόσον γίνει διόγκωση των ραγών, ο φλοιός τους θα γίνει λεπτότερος , άρα πολύ ευαίσθητος σε σχισμές οι οποίες θα επιτρέψουν την εγκατάσταση σε πρώτο στάδιο του μύκητα του βοτρύτη.

Σε δεύτερο στάδιο, όταν δημιουργηθούν τα πρώτα σάκχαρα , οι σακχαρομύκητες θα δημιουργήσουν αλκοόλη και σε τρίτο στάδιο η αλκοόλη θα προσελκύσει βακτήριο του όξους , οπότε η καταστροφή όχι μόνο της ποιότητας αλλά και της παραγωγής θα είναι αναπόφευκτη. Η δημιουργία υδατικού στρες στα φυτά θα έχει επίσης ένα άλλο ωφέλιμο στοιχείο.

Τα φυτά μας δεν θα προσελκύουν υγρό περιβάλλον από βροχή ή δροσιά και δεν θα το διατηρούν.Γεγονός είναι ότι μ’ αυτόν τον τρόπο θα αποφύγουμε το χειρότερο, εάν από νωρίς, στην αρχή ωρίμανσης, υπάρχουν βροχοπτώσεις κάποιας διάρκειας ,οι οποίες θα δημιουργήσουν την αρχή εξέλιξης μυκητολογικών προσβολών που πιο πάνω αναφέραμε.

Εάν ο αμπελώνας μας δεν αρδεύεται , τότε θα πρέπει να δώσουμε μεγάλη σημασία στον εγκλωβισμό του νερού που προέρχεται από τις βροχοπτώσεις κυρίως του χειμώνα ,στο έδαφος. Ο μόνος τρόπος είναι να παρεμποδίσουμε την εξάτμιση που γίνεται από το έδαφος.

Αρχικά η εξάτμιση ξεκινά από το επιφανειακό έδαφος και σιγά σιγά με μικρές ή μεγαλύτερες σχισμές προχωρά σε βαθύτερα στρώματα μέχρι πλήρους αφυδάτωσης του εδάφους. Οι συνέπειες είναι καταστροφικές για τα φυτά μας. Θα μπορούσαμε να αποφύγουμε αυτήν την εξάτμιση, δημιουργώντας μόνωση με κάποιον πρακτικό τρόπο , ώστε να εξασφαλίσουμε υγρασία.

Παραδοσιακός τρόπος ήταν να κάνουμε συνεχή (2 ή 3) φρεζαρίσματα και ιδιαίτερα τα δυο εξ αυτών την άνοιξη και το ένα το καλοκαίρι. Με τον τρόπο αυτό , το ψιλό χώμα ( η σκόνη ) επετύγχανε μια ικανοποιητική μόνωση. Είχε καθιερωθεί δε να λέγεται « δυο οργώματα ισοδυναμούν με ένα πότισμα ».

Σήμερα που διαθέτουμε μηχανήματα θα πρέπει να αξιοποιούμε τέτοιες επιβεβαιωμένες πρακτικές. Εάν λοιπόν εφαρμόσουμε 2 ή 3 φρεζαρίσματα μετά την άνοιξη , τότε εξοικονομούμε μια ποσότητα νερού απαραίτητη για τα φυτά μας.

Εάν διαθέτουμε νερό προς άρδευση, εκτός από αυτήν που αναφέραμε για τον χειμώνα, το χρησιμοποιούμε μόνο για να συμπληρώσουμε ελλιπείς βροχοπτώσεις. Πρέπει να αποφύγουμε με κάθε τρόπο άρδευση κατά τους καλοκαιρινούς μήνες διότι μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει και ποτέ ωφέλεια .

Εάν ακολουθήσουμε τις καλλιεργητικές φροντίδες που αναφέρθηκαν, σπάνια μπορεί να χρειαστούν αρδεύσεις το καλοκαίρι. Εάν υπάρχουν δυσμενείς συνθήκες τότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στάγδην άρδευση ως ελιξίριο ζωής των φυτών, σε δυο περιπτώσεις.

Η μια περίπτωση είναι όταν η θερμοκρασία ανέβει πάνω από 38º – 40 º Κελσίου. Τότε με την ελεγχόμενη στάγδην άρδευση δημιουργούμε εξάτμιση η οποία δεσμεύει την θερμότητα του περιβάλλοντος ( φυσικός νόμος ) και μ’ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουμε τα φυτά από εγκαύματα και κυρίως τα σταφύλια.

Δεύτερη περίπτωση είναι , όταν επιδιώκουμε υδατικό στρες , βαδίζουμε στην κόψη του ξυραφιού διότι το επόμενο βήμα είναι η αφυδάτωση, κάτι που πρέπει πάση θυσία να αποφύγουμε. Μιας μικρής διάρκειας άρδευση μπορεί, χωρίς να δημιουργεί αναβλάστηση , να διατηρήσει μια σταθερή αλλά ακίνδυνη κατάσταση , χωρίς να χάνουμε και τα πλεονεκτήματα του υδατικού στρες. Όταν μιλάμε για υδατικό στρες δεν εννοούμε με κανένα τρόπο έλλειψη παντελούς υγρασίας, γιατί αυτό θα απέβαινε διπλά επιζήμιο και διότι τα σταφύλια δεν θα ωρίμαζαν αλλά και τα φυτά μας θα είχαν νέκρωση ιστών. Εννοούμε λοιπόν υδατικό στρες από την πλεονασματική υγρασία.

Με την ευκαιρία ,θα πρέπει να αναφερθούμε στη σχέση φυλλικής επιφάνειας – φορτίου σταφυλιών- εδαφικής υγρασίας –τροφών . Εάν π.χ. έχουμε μικρή φυλλική επιφάνεια σε σχέση με το φορτίο σταφυλιών ,τότε όση υγρασία και τροφές κι αν έχει το έδαφος, η έλλειψη φωτοσύνθεσης θα στερήσει τα σταφύλια μας από τις απαραίτητες ουσίες για σωστή ωρίμανση. Εάν πάλι έχουμε ισχυρή βλάστηση, δηλαδή δυνατότητα φωτοσύνθεσης και τροφές στο έδαφος και δεν υπάρχει η απαραίτητη εδαφική υγρασία , θα έχουμε και πάλι αρνητικά αποτελέσματα. Το ίδιο θα συμβεί όταν δεν υπάρχουν στο έδαφος τα αναγκαία θρεπτικά στοιχεία, οπότε μιλάμε για τροφοπενίες.

Η έλλειψη κάθε στοιχείου από αυτά που έχει ανάγκη το φυτό ,που παρουσιάζεται στα φύλλα και στα σταφύλια , έχει ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Κι εδώ αναδεικνύεται ο μοναδικός και μη ανατρέψιμος βασικός κανόνας της βιολογικής ισορροπίας των φυτών, που πρέπει να αποτελεί για τον αμπελουργό ευαγγέλιο. Όσον αφορά τις τροφοπενίες, καλό θα είναι ο αμπελουργός να σχηματίσει ένα άλμπουμ με φωτογραφίες της κάθε τροφοπενίας ή ασθένειας μέχρι να αποκτήσει οπτική μνήμη και εμπειρία.

Φθάνουμε έτσι , με τις παρατηρήσεις μας και τις παρεμβάσεις μας στην εποχή της πλήρους ωρίμανσης των σταφυλιών, που συντελείται σε διάστημα 30-40 ημερών από την αρχή της τελικής διόγκωσης των ραγών και της αλλαγής χρώματος. Πλήρη ωρίμανση εννοούμε το στάδιο κατά το οποίο η σχέση σακχάρων –ξινών – αρωμάτων – χρώματος είναι σε ισορροπία τέτοια , ώστε να έχουμε ποιοτική παραγωγή κρασιού χωρίς να χρειαστούν πρόσθετα. Τα πρόσθετα, όσα από αυτά επιτρέπονται , είναι εφεύρεση των οινολόγων, οι οποίοι καλούνται να οινοποιήσουν σταφύλια κακής αμπελουργικής παραγωγής. Η τυχόν ανισορροπία στη σχέση των ουσιών που προαναφέραμε θα οφείλεται είτε στην ανωριμότητα των σταφυλιών είτε στην υπερωρίμανση ή ακόμα και σε ασθένειες που προσέβαλαν τα σταφύλια ή τα φυτά μας.

Σχεδόν πάντα οι αμπελουργοί επικαλούνται ή εφευρίσκουν κάποιο άλλοθι , κυρίως αυτό των καιρικών συνθηκών. Μα οι καιρικές συνθήκες ποτέ δεν είναι όμοιες. Είναι σαν να πιστεύουμε ότι χωρίς καμία παρέμβαση και προσαρμογές θα μπορέσουμε να πάρουμε κάποια παραγωγή.. Είναι δεδομένες λοιπόν οι παρεμβάσεις του αμπελουργού. Εκείνο που θα μπορούσε να ομολογήσει κανείς είναι ότι δεν είναι τόσο οι καιρικές συνθήκες ,όσο η γωνία των γνώσεων σε σχέση με τη συμπληρωματική της, αυτή της άγνοιας. Δεν μιλούμε εδώ για το απόλυτο , αλλά για το καλύτερο από το καλό . Λίγα λόγια για την ανωριμότητα και την υπερωρίμανση των σταφυλιών.

Την ανωριμότητα μπορούμε να την αποφύγουμε όταν καλλιεργούμε ποικιλίες που ωριμάζουν ασφαλώς στις δεδομένες κλιματολογικές συνθήκες κάθε περιοχής, αλλά και όταν με τις παρεμβάσεις μας και προσαρμογές κάνουμε ανθεκτικά τα φυτά μας και κυρίως τα σταφύλια, σε οψιμότερες για την περιοχή ποικιλίες. Η υπερωρίμανση σημαίνει κατά κανόνα αφυδάτωση των ραγών και κατά συνέπεια την αλλαγή της πυκνότητας του χυμού των ραγών, καθώς επίσης μειώνεται και η απόλυτη τιμή των σακχάρων ( βλ. Ζαγανιάρη ). Μια και μιλάμε για αφυδάτωση των ραγών, ένας παρατηρητικός αμπελουργός θα την διακρίνει όταν οι ρόγες αρχίζουν να μαλακώνουν από την αρχική τους σφριγηλή αφή.

Η υπερωρίμανση πρέπει να αποφεύγεται όταν τα σταφύλια προορίζονται για ξηρό κρασί , διότι πέραν της ανισορροπίας των ουσιών θα έχουν καταστραφεί τα φρουτώδη αρώματα και στη θέση τους θα δημιουργηθούν αρώματα καμένων σακχάρων (μαδεροποίηση), που χαρακτηρίζουν τα γλυκά κρασιά. Με όλη αυτή την περιήγηση στο αμπέλι φθάσαμε στα σύνορα, εκεί που θα γίνει η παράδοση της σκυτάλης στον οινοποιό – οινολόγο. Βέβαια η παράδοση των σταφυλιών γίνεται κυρίως στο οινοποιείο. Στο ενδιάμεσο , μεταξύ τρυγητού και οινοποιείου γίνεται μια « διαπραγμάτευση» που αφορά τη θερμοκρασία των σταφυλιών κατά την ώρα του τρυγητού.

Είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος που θέτουν σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση οι οινολόγοι. Φαίνεται ότι όλες τις προηγούμενες μέρες που τα σταφύλια δέχονταν υψηλές θερμοκρασίες, αυτές δεν είχαν επίδραση πάνω τους παρά μόνο την ημέρα του τρυγητού .Μήπως πρέπει να αποφευχθεί η ανάπτυξη μεγαλύτερης θερμοκρασίας στα καλάθια ή στο χύμα φορτίο και να οδηγηθούν τα σταφύλια στο οινοποιείο το δυνατόν συντομότερα όπου άμεσα να γίνει η επεξεργασία τους , ο έλεγχος της θερμοκρασίας του χυμού τους;

Ας μου συγχωρεθεί που μπήκα λίγο στα σύνορα του οινοποιού- οινολόγου αλλά το έκανα γιατί και αυτός μπήκε στα σύνορα του αμπελιού. Ας θεωρηθεί η τελευταία παράγραφος μια εύθυμη νότα, γιατί ουσιαστικά πρέπει να υπάρχει παραγωγική συνεργασία αμπελουργού και οινοποιού –οινολόγου αφού πολλοί οινοποιοί τελευταία έγιναν αμπελουργοί και το αντίθετο.

Στη δική μου περίπτωση δικαιολογούμαι περισσότερο γιατί μια ζωή υπήρξα αμπελουργός – οινοποιός.